In het gastenboek van een Duitse jeugdherberg had een gast als dank een tekst overgeschreven uit de brief aan de Hebreeën; “Vergeet de gastvrijheid niet, door haar hebben sommigen zonder het te weten engelen onthaald” (Hebr. 13,2).
De gastvrijheid stond en staat in veel culturen hoog aangeschreven. Wie de Latijnse humaniora volgde, kreeg allicht het verhaal te horen van Filemon en Baucis, een bejaard echtpaar. Het ontving bezoek van Zeus en Hermes en het werd ervoor beloond.
Bij de eik van Mamre
De bijbel heeft aandacht voor gastvrijheid en heeft daarvan meerdere voorbeelden. “Geen vreemdeling liet ik buiten overnachten, voor elke reiziger opende ik mijn deuren” (Job 31,32). In de cyclus over Abraham wordt gastvrijheid geprezen en het gebrek eraan gehekeld. De slechte reputatie van Sodom en Gomorra waar vreemden slecht onthaald worden, heeft allicht te maken met ervaringen van misbruik tegenover vreemdelingen.
De Bijbel heeft het mooie verhaal van de drie mannen die op het hete middaguur aan de tent van Abraham voorbijkomen en gastvrij door hem en Sara onthaald worden. De christelijke iconenschilders zagen in hen het beeld van de Drie-eenheid. Zij schilderden de drie engelen, aan elkaar gelijk en gericht naar de toeschouwer om hem en haar aan tafel uit te nodigen.
Naast aaansporingen tot gastvrijheid, zoals in het boek Job en Jezus Sirach, zijn er raadgevingen tot voorzichtigheid. “Haal niet iedereen in huis, een bedrieger legt talloze hinderlagen. Als je een onbekende in huis haalt, brengt hij je in de problemen. Hij brengt je in verwarringen vervreemdt je van je eigen familie.” (Sir .11,29.34). Wie goed doet, goed ontmoet, zegt het spreekwoord, maar ook daar reageert Jezus Sirach en waarschuwt hij wanneer je geeft aan een vijand (Sir. 12,1-10). Jezus zegt echter meer: “Doe goed aan wie u haten. Bid voor uw vijanden” (Lc. 6,27-28).
Gastvrijheid, het geschenk van de weg
Tijdens de vakantiemaanden zijn veel landgenoten onderweg. Hoe verloopt een tocht? Waar vinden we een onderkomen en een onthaal. Bij hun terugkeer krijgen ze wel de vraag hoe hun reis is verlopen, hoe was het onthaal, de vriendelijkheid, de kwaliteit van de diensten. Was je welkom, Is er aandacht Gastvrijheid wordt hooggeschat?
Al veel jaren neemt het aantal vluchtelingen toe. Ze leven met de bange vraag waar en hoe zullen ze opgenomen worden. De oorlog in Oekraïne heeft miljoenen mensen op de vlucht gedreven. Er is spontaan veel hulp geweest, vooral in Polen, maar ook bij ons. Maar na enkele maanden komen toch de vragen, zoals hoe lang zullen ze blijven. Gasten zijn welkom, maar soms voor niet te lang. “Besuche machen immer Freude – wenn nicht beim Kommen, so doch beim Gehen “(Christian Morgenstern (1871 - 1914), Gasten brengen vreugde, is het niet bij het komen dan wel bij het gaan.
Onthaal in Bethanië
Wanneer Jezus zijn leerlingen uitzendt, rekent hij erop dat zij gastvrij zullen onthaald worden, al zegt hij meteen dat er plaatsen zijn waar ze niet welkom zullen zijn. Wanneer hij met zijn leerlingen de tocht aanvat naar Jeruzalem, botst hij op tegenstand. Maar verderop zijn er zeker huizen waar hij en zijn leerlingen welkom zijn.
Dit is zo in het huis van Martha en Maria te Bethanië, waar ook hun broer Lazarus woont (Joh 11,1; Joh. 121-11), maar deze wordt in het evangelie van Lucas niet vermeld. Lucas vernoemt de twee zussen, een duo, maar als duo ook vatbaar voor een duel. Beide ontvangen Jezus in hun woning en zijn gastvrij: Martha, actief en bedrijvig, in beslag genomen door de drukte van het bedienen en Maria, aan de voeten van Jezus, luisterend naar zijn woorden.
Een lerares vindt dat dit verhaal wijst op een spanning in dit huis tussen Maria en Martha. Het zint Martha niet dat Maria niet meewerkt en zij vraagt aan Jezus dit aan haar zus te zeggen. Waarom zegt Martha het zelf niet rechtstreeks aan Maria? En vat ze zelf niet dat gastvrijheid inhoudt dat men aandacht heeft voor de gast en voor wat deze zegt?
Jezus, de voornaamste
Jezus is als gast tevens gastheer. Zijn persoon en zijn boodschap is van belang en naar Hem moeten we luisteren. Jezus onderschat de inzet niet voor de dienst en de zorg voor het materiële. Hij weet dat wij brood nodig hebben, maar hij beklemtoont dat wij niet leven van brood alleen (Lc. 4,4), “maar van elk woord dat komt uit Gods mond” (Mt. 4,4). In zijn optreden heeft Jezus zowel materiële nood als geestelijke nood gelenigd. Hij weet dat mensen nood hebben aan kledij en voedsel. Maar hij dringt eropaan dat zij eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid zoeken (Mt. 7, 31-33).
Jezus heeft opgeroepen tot grote gastvrijheid voor mensen in nood. Hij identificeert zich met hen. Wanneer we deze onthalen, dan is het Jezus zelf. Dit is de sterke boodschap van zijn toespraak over het laatste oordeel: “Ik zeg u: al wat gij gedaan hebt voor een van de geringste van mijn broeders en zusters hebt gij voor Mij gedaan” (Mt. 25,40).
In de opbouw van een christelijke gemeenschap hebben we de handen nodig van de ijverige Martha, begaan met het ontvangst en de tafeldienst. Maar we hebben eveneens zeker nood aan het hart en de aandacht van de Maria luisterend naar het woord van Jezus. Tine De Leeuw van de Sint Michielsbeweging bracht in Oostende in de reeks Geloven gaat verder een getuigenis over gelovig leven. Zij eindigde haar toespraak met een mooi gebaar. Ze nam in haar ene hand de bijbel en in haar andere een kookboek. Actie en contemplatie, de twee componenten van het leven in het huis van Bethanië.
Naast deze krachtige Martha staat de dromerige, leergierige Maria. Ze zijn één, ze horen bij elkaar. Over hen zegt Dorothée Sölle: “We moeten niet kiezen tussen contemplatie en actie. Niemand heeft het recht ons tot deze keuze te verplichten. En dat geldt voor mannen en vrouwen. We moeten de wereld niet opdelen in doeners en dromers, in de zachte, luisterende, zich overgevende Maria aan de ene kant en de pragmatische, actieve Martha aan de andere kant. We hebben beiden nodig, Maria en Martha, wij zijn inderdaad deze beide zusters.”
Maria en Martha, ze staan met hun broer Lazarus op de heiligenkalender en we vieren hen op 29 juli.
In een eethuis hangt deze korte tekst met daarop de missie van het huis.
Our mision
Walk in hungry
Walk out happy
Mission accomplised.
Kom binnen met honger
Keer tevreden terug.
Dan is onze zending volbracht.
Staan we open en klaar voor wie hongert naar brood en zingeving?
Besteden we tijd en aandacht om hen de weg te wijzen naar Christus, de enige Noodzakelijke?
Gaan we zelf op de weg die we anderen tonen?
Pas dan is onze zending geslaagd.