Bij de zesentwintigste zondag van het jaar (2009)

Ik zou het even willen hebben over het taalgebruik in de Heilige Schrift en speciaal in het evangelie van vandaag. Dat is eigenlijk geen onderwerp voor een homilie. En toch doe ik het zo belangrijk is goed te verstaan wat in de lezingen geschreven staat.

 

Een taal is er om te communiceren. Met woorden en zinnen delen we iets mee aan medemensen. Woorden en zinnen hebben allemaal een betekenis. Maar het is niet altijd eenvoudig om die betekenis te snappen.

 

Ik herinner me dat in Burundi de mensen heel vaak spreken met beelden. Ze gebruiken spreekwoorden die voor een vreemdeling moeilijk te verstaan zijn. Zij gebruiken geen directe taal. Om dat uit te leggen ga ik voorbeelden geven die ook in onze taal bestaan:

 

Als wij zeggen dat iemand de beest uithangt, dan weten we dat dit niets te maken heeft met een dier maar wel met iemand die zich niet goed gedraagt. Als je dat nu letterlijk zoudt vertalen in een andere taal dan zal men er niks van snappen. - Als er serieuze beslissingen moeten genomen worden en men komt er toe na lang aarzelen, dan zegt men wel eens: eindelijk, de kogel is door de kerk. Dat heeft niets te maken met onze kerktoren. Wij weten heel goed wat dit betekent. Als we zeggen: een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen, dan verstaan we dat we geen tweemaal dezelfde fout mogen maken. Dat heeft dus niets te maken met een ezel. - Zo zouden we vele voorbeelden kunnen geven. Wie thuis de Nederlandse editie van de Kleine Larousse heeft vindt in het midden op de roze bladen honderden voorbeelden.

 

Wel, de manier van spreken en schrijven in de oudheid en in het Midden-Oosten, is ook helemaal anders dan de onze. Zij gebruiken bijna altijd beelden. Dat is ook zo in de vier evangelies. Het zijn mensen met een bepaalde cultuur, die tweeduizend jaar geleden de evangelies geschreven hebben. Ze schrijven dus niet zoals wij dat nu zouden doen.

 

Als Jezus over God spreekt die Hij zijn Vader noemt, dan zal Hij bij voorkeur beelden gebruiken, want God beschrijven kan niet. Jezus zegt dat God is als de Barmhartige Samaritaan, als de Goede Herder, als de Vader die zijn verloren zoon opwacht. En dan zegt Hij: wees volmaakt als uw hemelse vader volmaakt is. Dat wil zeggen doe zoals die barmhartige Samaritaan, doe zoals een goede herder en draag zorg voor diegenen die u zijn toevertrouwd en dan ben je dicht bij God, dan gelijkt je een beetje op Hem.

 

En nu kom ik aan het evangelie van vandaag. Als we letterlijk zouden aannemen en doen wat er vandaag aan het einde van de evangelielezing staat dan doen wij domme dingen.

 

Als je hand je ten val brengt, hak haar dan af; je kunt beter verminkt het leven ingaan dan met twee handen in de hel te verdwijnen, in het onblusbaar vuur. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat we dat letterlijk moeten opvatten. Het is duidelijk dat iemand verminken in de geest van het evangelie totaal uitgesloten is. We vernemen dat dergelijke tekst in de Koran staat die veertien eeuwen geschreven werd. Zij interpreteren die tekst niet en hakken inderdaad de hand af van een dief.

 

Als je voet je ten val brengt, hak hem dan af; je kunt beter kreupel het leven ingaan dan met twee voeten in de hel gegooid te worden. Dat wil zeggen dat we het kwaad kost wat kost moeten vermijden.

 

Als je oog je ten val brengt, ruk het dan uit; je kunt beter met één oog het koninkrijk van God ingaan dan met twee ogen in de hel gegooid te worden, waar het vuur niet dooft.

Tot driemaal toe gebruikt Jezus 'straffe' beelden die we onmogelijk letterlijk kunnen interpreteren. Hij spreekt een beeldtaal, hij gebruikt soms extreme beelden om duidelijk te maken dat we in elk geval het kwade moet bestrijden. Dat wil ook zeggen dat we geen enkel kwaad mogen doen. Iemand verminken is een groot kwaad tegen wat Jezus is komen doen namelijk de mens verheffen, hem rechtop leren leven.

 

Sinds enkele jaren volg ik bijbelavonden. Meer en meer begin ik, op mijn hogere leeftijd, de diepere zin te begrijpen van teksten uit de Schrift, zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Ik vind dat het niet verstandig is de bijbel te lezen zonder duidelijke uitleg. We moeten sommige sleutels kennen die de betekenis openen van woorden die wij al te gemakkelijk verkeerd verstaan, omdat ze geschreven werden in een heel andere culturele context. Wat ik jullie nu verteld heb is zo'n sleutel om ons te doen begrijpen wat elders in het evangelie staat: wees zo volmaakt als uw hemelse Vader volmaakt is. Dat is weer eens een extreme uitspraak. Niemand kan zo volmaakt zijn als God. Maar we moeten van ons leven in elk geval het beste maken, aar de geest van het Evangelie.